Monday, April 17, 2017

Interview with Ylber Mirta, Ministry of Environment, FYR of Macedonia



Interview with Ylber Mirta, Head of Water Department, Ministry of Environment and Physical Planning, and Focal Point for National Natural Heritage in the FYR of Macedonia

How is FYR of Macedonia protecting the natural and cultural heritage of Lake Ohrid?
The FYR of Macedonia is making continuing efforts to protect the natural and cultural heritage of Lake Ohrid region. In this framework, some important laws and regulations have been approved at the national level, defining the ways, conditions and tools to protect this natural and cultural heritage. These include laws no. 20/04 and 71/04 for cultural protection of the heritage, and 75/2010 for management of the natural and cultural heritage of Lake Ohrid. Other laws include: on nature protection; on environment protection; on waters management; on ratification of the Convention on Environmental Impact Assessment in a Transboundary Context (informally called the Espoo Convention); on ratification of the Aarhus Convention, and on ratification of the Helsinki Convention for transboundary waters. Based also on the national legislation, the Directorate for Protection of Cultural Heritage at the Ministry of Culture has finalised procedures for a project-plan management of the cultural and natural heritage of Lake Ohrid. The last version of this plan for 2015–2026 was prepared in 2015.
Lately the Ministry of Culture, in cooperation with the Ministry of Environment and Physical Planning of the Republic of Macedonia, have started a process to establish a commission for management of the cultural and natural heritage of Lake Ohrid region.

What are the main threats to the Lake Ohrid region?
Implementation of the laws I mentioned earlier and enforcement of continuing inspections by the State Inspectorate of Environment and other inspectorates are minimising the threats posed to our Lake Ohrid. Some of the problems or challenges that impact the natural and cultural heritage of Lake Ohrid in both countries include sewage (wastewater) treatment, waste management, uncontrolled urbanisation, destruction of natural values, lack of awareness of values and importance of the region. To overcome these challenges we are implementing some regional projects, including the following:
·         Enabling Transboundary Cooperation and Integrated Water Resources Management in the Extended Drin River Basin; UNDP/GEF·  Protection and sustainable use of biodiversity in Ohrid, Prespa and Skadar Lakes GIZ; Climate Change Adaptation Programme in the Western Balkans GIZ

What are the challenges for the joint management of transboundary Lake Ohrid ? 

The project Towards strengthened governance of the shared transboundary natural and cultural heritage of the Lake Ohrid region, which is being implemented in the framework of an upstream process initiative, is a good opportunity to identify and protect the natural and cultural assets of the lake and improve transboundary cooperation and management. The Ministry of Culture, Ministry of Environment and Physical Planning, and also the Office for Protection of Natural and Cultural Heritage, have been actively involved since the start of this project, in all the meetings and joint activities, in order to give maximal support for its implementation.
We conclude that joint management and the creation of an integrated system to manage the natural and cultural values of Lake Ohrid, as one of the most important ecosystems in the world, is a common objective with our neighbouring country the Republic of Albania.
We strongly support the contribution and assistance of UNESCO and advisory bodies of the International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property (ICCROM), International Council on Monuments and Sites (ICOMOS) and International Union for Conservation of Nature (IUCN), which with their maximal engagement and dedication have helped us to better identify and face the challenges that impact negatively on our shared transboundary lake region. 
* This interview is taken in January, and published at Newsletter 4 "Protecting Lake Ohrid"


Shqip

Interviste/ Ylber Mirta, Kreu i Departamentit të Ujërave në Ministrinë e Mjedisit dhe Planifikimit Fizik dhe pikë kontakti për Maqedoninë në UNESCO
Si po e mbron Qeveria Maqedonase pasurinë natyrore dhe kulturore të Liqenit të Ohrit?
Ish republika Jugosllave e Maqedonisë po bën përpjekje serioze për të mbrojtur trashëgiminë natyrore dhe kulturore të rajonit të Liqenit të Ohrit. Në këtë drejtim, janë miratuar disa ligje dhe rregulla në nivel kombëtar, të cilat rregullojnë mënyrat, kushtet dhe mundësitë për mbrojtjen e trashëgimisë natyrore dhe kulturore të rajonit, ndër të cilët vlejnë të përmenden: Ligji për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore “Fletore zyrtare e RM” Nr. 20/04, 71/04; Ligji për menaxhimin e trashëgimisë natyrore dhe kulturore në rajonin e Ohrit Nr. 75/2010. Gjithashtu vlejnë të përmenden edhe Ligji për mbrojtjen e natyrës, Ligji për mbrojtjen e mjedisit, Ligji i ujërave, Ligji për ratifikimin e ESPO Konventës, Ligji për ratifikimin e  onventës së Aarhus si dhe Ligji për ratifikimin e Konventës së Helsinkit për ujëra ndërkufitare. Në pajtim me legjislacionin kombëtar, Drejtoria për mbrojtje të trashëgimisë kulturore pranë Ministrisë së kulturës ka bërë finalizimin e procedurave për sjelljen e projekt-Planit për menaxhim me trashëgiminë kulturore e natyrore të rajonit të Ohrit. Versioni i fundit i projekt-Planit për menaxhim me trashëgiminë kulturore e natyrore të rajonit të Ohrit (2015 - 2026), është pregatitur në vitin 2015, kurse tani në procedurë është procesi i realizimit të “Vlerësimit Strategjik të ndikimit të planit në mjedis”. Në bazë të Ligjit për menaxhim për trashëgiminë kulturore e natyrore të rajonit të Ohrit, Ministria e Kulturës në  bashkëpunim me Ministrinë e Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor ka filluar procesin e formimit të Komisionit për menaxhimin e trashëgimisë kulturore e natyrore të rajonit të Ohrit, si strukturë drejtuese për kontrolle të presioneve zhvillimore, komision ky që duhet të formohet nga ana e Qeverisë së Republikës së Maqedonisë. 
Cilat janë kërcënimet kryesore për rajonin e Liqenit të Ohrit?
 Zbatimi i denjë i ligjeve të lartëpërmendura si dhe rritja dhe kontrollimi i vazhdueshëm nga ana e Inspektoratit shtetëror të mjedisit si dhe Inspektorateve të tjera kompetente, bën që sadopak të zvogëlohen këto kërcënime. Gjithashtu vlen të përmendet edhe respektimi i marrëveshjes ekzistuese dypalëshe të vitit 2005, të firmosur në kuadër të Projektit për Mbrojtjen dhe Zhvillimin e qëndrueshëm të Liqenit të Ohrit. Sfidat që ndikojnë negativisht në trashëgiminë kulturore dhe natyrore të rajonit nga të dy anët e Liqenit të Ohrit janë të ngjashme: çështja e trajtimit të ujërave të zeza, keqmenaxhimi i mbeturinave, urbanizimi i pakontrolluar, shkatërrimi i vlerave natyrore, mosnjohja e vlerave të këtij rajoni, etj. Në drejtim të tejkalimit të këtyre problemeve dhe sfidave me të cilët përballet rajoni i Liqenit të Ohrit, në realizim e sipër janë edhe këto projekte rajonale: Projekti UNDP/GEF : “Mundësimi i bashkëpunimit ndërkufitar dhe menaxhimi i integruar me resurset ujore në basenin e lumit Drin”; Projekti GIZ “Mbrojtja dhe përdorimi i qëndrueshëm i biodiversitetit në Liqenet Ohër, Prespë e Shkodër si dhe Projekti GIZ “Programi i adoptimit në ndryshimet klimaterike në Ballkanin Perëndimor”. 
Cilat janë sfidat e menaxhimit të përbashkët ndërkufitar të liqenit të Ohrit?
Projekti: “Drejt një qeverisjeje të përbashkët të trashëgimisë natyrore dhe kulturore ndërkufitare të rajonit të Liqenit të Ohrit” që realizohet në kuadër të iniciativës “Upstream process” është një rast i mirë i identifikimit dhe ruajtjes së aseteve kryesore natyrore dhe kulturore të liqenit, si dhe përmirësimit të bashkëpunimit e menaxhimit ndërkufitar. Ministria e Kulturës, Ministria e Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor si dhe Zyra e Mbrojtjes së Trashëgimisë Natyrore dhe Kulturore, nëpërmjet përfaqësuesve të tyre kanë qenë të përfshirë në mënyrë aktive, që në fillim të këtij projekti, në të gjitha aktivitetet, duke dhënë mbështetjen maksimale për realizimin dhe zbatimin e projektit që do zbatohet në të ardhmen. Mund të konstatojmë se menaxhimi i përbashkët dhe krijimi e një sistemi të integruar për menaxhimin e trashëgimisë së vlerave kulturore dhe natyrore të rajonit të liqenit të Ohrit, si një nga ekosistemet më të mira në botë, është një objektiv i përbashkët me fqinjin tonë, Republikën e Shqipërisë.  Si përfundim, përshëndesim kontributin apo përkrahjen e UNESCO-s dhe organeve këshilluese të Komisionit të Trashëgimisë Botërore ICCROM, ICOMOS dhe IUCN, të cilat me anë të angazhimit të tyre maksimal na mundësojnë si të identifikojmë më mirë dhe të adresojmë dhe të përballemi me sfidat që ndikojnë negativisht në trashëgiminë kulturore dhe natyrore të rajonit.

Monday, April 10, 2017

Albanian Ministry of Culture is committed to success of Lake Ohrid Project


"The Ministry of Culture is the lead state institution responsible for the protection, conservation, improvement and promotion of cultural heritage in Albania. In line with its institutional competences the ministry had taken several important initiatives, programmes and projects to protect and promote cultural heritage, develop and support public–private partnerships and strengthen and intensify regional and international cooperation.

The ministry’s new vision, approach and policy towards cultural heritage is reflected in the decision-making processes related to the country’s cultural heritage. From 2014–2016, new protected areas of cultural monuments were adopted, new historic centres were approved by Decisions of the Council of Ministers and several major rehabilitation projects implemented or are still in process. The new vision and approach of the ministry towards cultural heritage in this period have been put into practice in the important project Towards strengthened governance of the shared transboundary natural and cultural heritage of the Lake Ohrid region.

Since the beginning of the project the ministry, the Institute of Cultural Monuments and the Korca Regional Directorate of National Culture have participated in all project activities and actively contributed in the preparation of the required documentation in line with the recommendations of ICCROM, ICOMOS and IUCN. The National Restoration Council has acted promptly by approving the proposed boundaries of the potential World Heritage property and the protected area of the early Christian church on the Lin Peninsula. In June 2015, by proposal of the Ministry of Culture, the historical center of Pogradec was approved by Decision of the Council of Ministers. Currently, our experts are working on finalization of a draft management plan, while at the same time a group of specialists—mainly architects and restorers—are involved in preparation of guidelines for the maintenance and rehabilitation of the traditional build heritage on the Albanian part of the Lake Ohrid region. Preparation of the nomination dossier for World Heritage Inscription of the Albanian part of the region is the final objective to be achieved within this project.

This project has contributed not only in improving transboundary cooperation with our Macedonian partners, but also in sharing knowledge, experiences, challenges and difficulties jointly faced in protecting and safeguarding the cultural and natural values of the Lake Ohrid region.

World Heritage status, as the final objective of this project, does not mean only prestige and advantage: World Heritage sites belong to us all, irrespective of the territory on which they are located, which means also responsibilities, challenges, difficulties and issues to be dealt with.

Aware of the importance of this status and taking into account the distinctive natural and cultural values that makes this region unique, the finalization of this project will open a new long-term process jointly managed by the institutions responsible and communities living there."



Yours Sincerely, 
Mirela Kumbaro Furxhi, Minister of Culture, Albania
 

**
Parathënie nga Ministrja e Kulturës për Projektin e Liqenit të Ohrit
 
Ministria e Kulturës është institucioni drejtues i Qeverisë, përgjegjës për mbrojtjen, ruajtjen, përmirësimin dhe promovimin e trashëgimisë kulturore në Shqipëri. Në përputhje me kompetencat e saj institucionale, Ministria ka ndërmarrë një sërë iniciativash të rëndësishme, programe dhe projekte për të mbrojtur dhe promovuar trashëgiminë kulturore, për të zhvilluar dhe mbështetur partneritetet publike-private dhe për të forcuar e intensifikuar bashkëpunimin rajonal dhe ndërkombëtar.

Vizioni i ri i Ministrisë, qasja dhe politika ndaj trashëgimisë kulturore reflektohet në proceset vendimarrëse që lidhen me trashëgiminë kulturore të vendit. Duke nisur nga periudha 2014-2016, zonat e mbrojtura të monumenteve të kulturës janë zgjeruar, qendrat e reja historike janë aprovuar nga vendimet e Këshillit të Minisrave dhe një sërë projektesh të mëdha rehabilitimi të zbatuara në mënyrë të suksesshme ose që janë ende në proces. Vizioni i ri dhe qasja e Ministrisë ndaj trashëgimisë kulturore në këtë periudhë është zbatuar në praktikë në projektin e rëndësishëm “Drejt një qeverisjeje të përbashkët të trashëgimisë natyrore dhe kulturore ndërkufitare të rajonit të Liqenit të Ohrit”.

Që nga fillimi i projektit, Ministria, Instituti i Monumenteve të Kulturës dhe Drejtoria Rajonale e Korçës për kulturën kanë marrë pjesë në të gjitha projektet dhe kanë kontribuar në mënyrë aktive për përgatitjen e dokumentacionit të kërkuar në përputhje me rekomandimet e ICCROM, ICOMOS dhe IUCN. Këshilli Kombëtar i Restaurimeve ka vepruar menjëherë duke miratuar kufijtë e propozuar të pasurisë potenciale për Trashëgimi Botërore dhe zonën e mbrojtur të Kishës së hershme kristiane në Gadishullin e Linit.

Në qershor 2015 me propozim të Ministrisë së Kulturës, u miratua nga Këshilli i Ministrave dhe Qendra Historike e Pogradecit. Aktualisht, ekspertët tanë po punojnë për finalizimin e draftit të planit të menaxhimit, ndërkohë që i njëjti grup i specialistëve, kryesisht arkitektë dhe restauratorë janë përfshirë në përgatitjen e udhëzimeve për ruajtjen dhe rehabilitimin e trashëgimisë tradicionale të ndërtuar tashmë në pjesën shqiptare të rajonit të Liqenit të Ohrit. Përgatitja e Dosjes së Nominimit për regjistrimin si Pasuri Botërore të pjesës shqiptare të rajonit të Liqenit të Ohrit, është objektivi final që duhet të arrihet brenda këtij projekti. Ky projekt ka kontribuar jo vetëm në përmirësimin e bashkëpunimit ndërkufitar me partnerët maqedonas, por gjithashtu në ndarjen e njohurive, eksperiencave, sfidave dhe vështirësive që përballohen më mirë së bashku me qëllim mbrojtjen dhe ruajtjen e vlerave kulturore dhe natyrore të Liqenit të Ohrit.

Statusi ‘Pasuri Botërore’, si objektiv final i projektit, nuk do të thotë vetëm prestigj dhe avantazh. Vendi i trashëgimisë botërore na përket të gjithëve, pavarësisht nga territori ku ndodhet, që do të thotë gjithashtu përgjegjshmëri, sfida, vështirësi dhe çështje më të cilat duhet të përballemi.

Të ndërgjegjshëm për rëndësinë e këtij statusi, dhe duke marrë parasysh vlerat e dukshme kulturore dhe natyrore që e bëjnë këtë rajon unik, mendojmë se finalizimi i këtij procesi do të hapë një proces të ri afatgjatë të menaxhuar bashkërisht nga institucionet përgjegjëse dhe komunitetet që jetojnë në rajonin e Liqenit të Ohrit.

Sinqerisht
Mirela Kumbaro Furxhi
Ministre e Kulturës, Shqipëri

Monday, April 3, 2017

Archaeological Underwater World of Lake Ohrid Region, Albanian Side



The Lake Ohrid region has a very rich underwater archaeology, which has not been fully explored. The negative aspect of this lack of exploring is that people living beside the lake and the Albanians in general are not aware of the amazing heritage the region possesses. On the bright sight, this has contributed for the underwater world to remaining untouched, not ruined or robbed.

Scientifically and archaeologically Lake Ohrid is part of a geographic region that includes Lake Maliq (today the fields of Maliq) and the Large and Small Prespa lakes. This region has great underwater potential that is being explored by the Institute of Archaeology, particularly in the last decade.
 Adrian Anastasi is the head of the Underwater Archaeology Sector in Albania’s Institute of Archaeology and has directed all the underwater scientific projects in the region, during the last years. He created his team of young passionate specialists, trained and certified internationally. Together they are exploring, digging and studying the precious archaeological objects in the lakes and seas of Albania, in the framework of the project The archaeological map of Albanian shores, approved by the Institute and the National Council of Archaeology in the Ministry of Culture.
Starting from the period 2005–2007, Mr Anastasi and his team started the first exploration of the waters of Lake Ohrid on the Albanian side. The first topographical and geo-archaeological explorations began in the area from Pogradec to Hudenisht, and from Buqeze to Lin close to the border with Macedonia. What they found was amazing. Anastasi stated that there are “Five potentially rich underwater areas—recorded as Lin1, 2 and 3, and Hudenisht 1 and 2”. The team studied the findings and classified them as a prehistoric cultural heritage of great importance, not only for Albania but for the Balkans and beyond.
 
Sites Lin 1 and 3 date to the Neolithic era and Hudenisht 1 and 2 to the Bronze and early Iron ages, while Lin 2 is classified as heritage from the modern period, though nevertheless of special importance because a wooden mooring stands still in good condition, the remains of a small port, set in a stone basement. This may have served as a place to anchor small ships and characteristic wooden boats, dating back some three centuries.
Another important goal of the scientific work was the identification and mapping of the coordinates of this rich heritage area in order to protect it from the plans of local urban development and prevent damage and theft of archaeological objects. All the findings from the Lake Ohrid underwater area are reported to the Institute of Monuments in Tirana, the National Council of Archaeology, Regional Directorate of Korca under the Ministry of Culture and the Directorate of Border Police, Pogradec. Anastasi says that every exploration has been done with special attention paid to the UNESCO standards of the Paris Convention, November 2001. 
For the moment the team has drafted a map of the sites and compiled a range of documents, including graphics, videos and photographs. They have also extracted some small objects from the sites for further study, placing them for the moment in the Archaeological Museum at Durres. The findings were presented at the conference Days of Albanology, held at the National History Museum, Tirana, in December 2015 and published in the yearly bulletin 2015–2016 of the Institute of Archaeology. There are some findings also from explorations undertaken in the Prespa lakes, which are integrated with those from Lake Ohrid in order to gain a broader view of the relationships that existed among the old settlements, including also with other areas such as Maliq, Dunavec and Sovjan, Korca.
The main obstacle to further exploration and studies is financial support from the respective ministries, local governments and interested organisations, which can help greatly for this heritage to be explored and become known to the public of the region and the wider world.
Anastasi concluded that there is great potential to turn the region into a cultural tourism area, especially the protected site of Lin 3, where some additional ideas include: underwater digging and exploration, and opening of a National Museum. Also a diving centre could be opened, dedicated to people who love to explore underwater cultural heritage.

**
Bota nënujore e rajonit të liqenit të Ohrit, pjesa shqiptare

Liqeni i Ohrit është shumë i pasur me arkeologjinë nënujore, e cila nuk është eksploruar plotësisht. Aspekti negativ i kësaj mungese eksplorimi është se njerëzit që jetojnë pranë liqenit dhe shqiptarët në përgjithësi nuk janë në dijeni të trashëgimisë së jashtëzakonshme që rajoni ka. Ana e mirë e kësaj mosnjohje është se bota nënujore fatmirësisht ka mbetur e paprekur, nuk është shkatërruar dhe vjedhur.
Liqeni i Ohrit në këndvështrimin shkencor dhe në një klasifikim arkeologjik është pjesë e rajonit gjeografik ku përfshihet, ish Liqeni i Maliqit, (sot fusha e Maliqit) dhe Liqenet e Prespës së Madhe dhe asaj të Vogël. Ai ka një potencial të madh arkeologjik nënujor, i cili po zbulohet dhe studiohet nga Instituti i Arkeologjisë, sidomos në dhjetëvjeçarin e fundit. Ardian Anastasi është drejtuesi i arkeologjisë nënujore në Institutin e vetëm të Arkeologjisë në Shqipëri dhe gjatë gjithë këtyre viteve, me pasion ka drejtuar të gjitha projektet kërkimore shkencore të zhvilluara në këtë liqen.
Ai ka krijuar dhe drejton që prej një dekade, ekipin e tij të kërkimeve arkeologjike nënujore, të trajnuar dhe të çertifikuar ndërkombëtarisht, të cilët zbulojnë, gërmojnë dhe studiojnë pasuritë e vyera arkeologjike nënujore në liqenet dhe detet që lagin brigjet shqiptare në kuadër të projektit kombëtar “Harta Arkeologjike Nënujore e Bregdetit Shqiptar”, të miratuar nga Instituti i Arkeologjisë dhe Këshilli Kombëtar i Arkeologjisë në Ministrinë e Kulturës.
Në vitet 2005-2007 Anastasi dhe ekipi i tij nisi eksplorimet e tija të para nënujore në Liqenin e Ohrit, pjesën shqiptare. Nga studimet paraprake topografike dhe gjeoarkeologjike u vendos që kërkimet të zhvilloheshin dhe të privilegjonin zonat në sekuencën Pogradec – Hudënisht – Buqezë – Lin – kufiri me FYROM. Ajo çka ai zbuloi në këtë rajon ishte e jashtëzakonshme. “U zbuluan pesë zona me potencial shumë të lartë arkeologjik, të cilat u klasifikuan me emërtimet Lin 1, 2 dhe 3 si dhe Hudënisht 1 dhe 2” - thote Anastasi.
Ekipi i drejtuar prej tij, i klasifikoi këto zbulime si trashëgimi kulturore prehistorike të një rëndësie të veçantë, jo vetëm për vendin tonë, por të një niveli Ballkanik dhe më gjërë.
Vendbanimet palafite prehistorike të Neolitit i përkasin sitet arkeologjike Lin 1 dhe 3, ato të Bronzit të mesëm dhe fillimit të periudhës së Hekurit i përkasin sitet arkeologjike Hudënisht 1 dhe 2, ndërsa siti Lin 2 klasifikohet i periudhës moderne, por që ka një rëndësi të veçantë, pasi është dëshmia e vetme deri më tani, e një skele me këmbë druri të përforcuara me një bazament të madh gurësh. Ajo ka shërbyer për qëndrimin e anijeve të vogla dhe barkave karakteristike të drurit dhe mundet ti ketë fillesat e saj ndoshta edhe tre shekuj më pare.
Një qëllim i rëndësishëm i punës shkencore ishte identifikimi i koordinatave të zonës së trashëgimisë me qëllim mbrojtjen paraprake, si nga planet zhvillimore urbanistike të pushtetit lokal, ashtu edhe nga dëmtimet apo grabitjet klandestine të këtyre sitve arkeologjike. Për të gjitha këto është vënë në dijeni Instituti i Monumenteve në Tiranë, Këshilli Kombëtar i Arkeologjisë, Drejtoria Rajonale e Korçës në varësi nga Ministrisë së Kulturës, si dhe Drejtoria e Policisë Kufitare e Pogradecit.
Anastasi shton se vëmendje të veçantë i është kushtuar aplikimit të standarteve UNESCO për këto site, të cilat janë përcaktuar në Konventën UNESCO të Parisit, Nëntor 2001 dhe që orjentojnë dhe privilegjojnë studimet dhe diagnostikimet të cilat nuk dëmtojnë apo shqetësojnë sitin arkeologjik nënujor. Ekipi ka realizuar planimetritë e këtyre siteve, ka kryer dokumentime të veçanta grafike dhe video-fotografike si dhe ka mare disa kampione enësh për studim, të cilat ndodhen në Muzeun Arkeologjik të Durrësit.
E gjithë kjo punë dhe rëndësia e saj, është prezantuar në konferencën kombëtare “Ditët e Albanologjisë dhjetor 2015” në Muzeun Hitorik Kombëtar në Tiranë si dhe në prezantimet e institutit të arkeologjisë në analizat e punës së fund vitit 2015-16. Këto zbulime janë integruar edhe me rezultatet e kërkimeve tona ne Liqenet e Prespës së Madhe dhe asaj të Vogël, për të krijuar një opinion më të zgjeruar shkencor mbi marrëdhëniet që kanë pasur me njëri-tjetrin keto vendbanime, përfshirë edhe ato të Maliqit, Dunavecit dhe Sovjanit të Korçës.
Për të çuar përpara këto studime, ide dhe bashkëpunime del e nevojshme edhe mbështetja financiare nga ana e ministrive përkatëse, pushtetit vendor pse jo dhe nga organizmat e interesuar që kjo trashëgimi të eksploroihet dhe të bëhet e njohur për publikun e rajonit dhe më gjerë.
Anastasi thotë se zona ka një potencial shumë të madh turistik për ta kthyer rajonin rreth liqenit të Ohrit, në pjesën shqiptare, veçanërisht zonën Lin 3 si një zonë ideale ku mund të zhvillohen eksporime nënujore dhe hapja e një Muzeu Kombëtar. Po kështu mund të hapet dhe një qendër zhytjeje, që t’i kushtohet njerëzve që duan të eksplorojnë trashëgiminë kulturore nënujore.